Από τον Φαβιέρο και τον Μαιζών στα Mirage και τα Rafale

του Βασίλη Νέδου, από την “Καθημερινή της Κυριακής”

Ορισμένες σελίδες σε ένα αφιέρωμα –όπως αυτό που κρατάει ο αναγνώστης του «Κ» στα χέρια του σήμερα (σ.σ. το κείμενο δημοσιεύθηκε στο ένθετο περιοδικό “Κ” της Καθημερινής στις 4 Απριλίου, αφιερωμένο στα 200 χρόνια ελληνογαλλικής φιλίας) – για τις σχέσεις της Ελλάδας και της Γαλλίας στον τομέα της αμυντικής και στρατηγικής συνεργασίας είναι αδιαμφισβήτητα λίγες προκειμένου να περιγράψουν τις πραγματικές διαστάσεις που αυτές έχουν. Οι σχέσεις αυτές είναι πάνω απ’ όλα ιστορικές· από το κίνημα του Γαλλικού Φιλελληνισμού μέχρι τις προσπάθειες του συνταγματάρχη Καρόλου Φαβιέρου και αργότερα του στρατάρχη Νικολά-Ζοζέφ Μαιζών όχι μόνο για να πολεμήσουν για την ελληνική ανεξαρτησία, αλλά και για να χτίσουν τους θεσμούς ενός κράτους που ακόμα δεν είχε δημιουργηθεί επισήμως, όπως η Σχολή Ευελπίδων.

Συνέντευξη Φλοράνς Παρλί στην «Κ»: Συμπαραγωγή για τις γαλλικές φρεγάτες με την Ελλάδα!

Από τις πρώτες, λοιπόν, προσπάθειες συγκρότησης του κράτους που θα στέγαζε τα όνειρα και τις προσδοκίες των επαναστατημένων Ελλήνων του 19ου αιώνα, οι Γάλλοι ήταν εκεί. Η Ελλάδα αξιοποίησε τις οργανωτικές ικανότητες των Γάλλων και κατά την αναδιοργάνωση του Στρατού Ξηράς, μετά τον ατυχή πόλεμο του 1897. Σε ένα από τα πρώτα επεισόδια στη σύγκρουση του Παλατιού με την κυβέρνηση, ο Ελευθέριος Βενιζέλος αποφάσισε και επέβαλε στον Γεώργιο Α΄ την αναδιοργάνωση του Στρατού Ξηράς από τους Γάλλους.

Υπογραφή αμυντικής συνθήκης με τη Γαλλία: Υπάρχει; Αν ναι σχετίζεται με αγορά φρεγατών;

Η άφιξη του ταξίαρχου Ζοζέφ-Πολ Εϊντού οδήγησε στην αναμόρφωση του στρατού, ο οποίος τα επόμενα χρόνια θα επιτύγχανε να διπλασιάσει την Ελλάδα στους Βαλκανικούς Πολέμους. Στον πρώτο αιώνα της ύπαρξης του νέου ελληνικού κράτους, η στρατηγική σχέση Γαλλίας και Ελλάδας ήταν κατ’ ουσία βαθύτατη. Μια ενδιαφέρουσα ιστορική λεπτομέρεια των Βαλκανικών αφορά τη δράση του υποβρυχίου («καταδυομένου», όπως ονομαζόταν τότε) «Δελφίν», το οποίο στις 9/22 Δεκεμβρίου 1912 εκτόξευσε την πρώτη τορπίλη που έχει καταγραφεί στην ιστορία των υποβρυχίων, εναντίον του οθωμανικού αντιτορπιλικού «Μετζιτιέ». Το «Δελφίν», τύπου Laubeuf, είχε ναυπηγηθεί στην Τουλόν.

Στον αστερισμό του Κωνσταντίνου Καραμανλή

Παρά τις υφιστάμενες δυσκολίες και, κυρίως, την προ του 1947 πολιτική πρόσδεση της Ελλάδας με τη Βρετανία και μετά από αυτό το έτος με τις ΗΠΑ, οι σχέσεις με τη Γαλλία παρέμεναν ιδιαίτερα στενές, κάτι που φάνηκε κατά την επίσκεψη του Σαρλ ντε Γκολ στην Αθήνα το 1963, έναν χρόνο αφότου ο Κωνσταντίνος Καραμανλής κατόρθωσε με την υποστήριξη του Γάλλου Προέδρου να συνδέσει την Ελλάδα με την ΕΟΚ. Η σχέση του Κωνσταντίνου Καραμανλή με τη Γαλλία δοκιμάστηκε και τα επόμενα χρόνια. Τον Ιούλιο του 1974, ο Καραμανλής έφθασε στην Αθήνα με το αεροσκάφος της Γαλλικής Προεδρίας, έπειτα από παραχώρηση του Ζισκάρ ντ’ Εστέν.

Η άφιξη των πρώτων Mirage F.1CG στην Τανάγρα

Λίγες εβδομάδες αργότερα, οι δύο ηγέτες θα συμφωνούσαν και σε μια κίνηση που θα άλλαζε και το μέλλον της Πολεμικής Αεροπορίας. Η Ελλάδα αποκτούσε για πρώτη φορά μετά από σχεδόν 60 χρόνια εκ νέου γαλλικά μαχητικά αεροσκάφη, τύπου Mirage F-1CG, τα οποία με βάση την Τανάγρα για δύο δεκαετίες αποτελούσαν όπλο τεχνολογικής ανωτερότητας έναντι των Τούρκων στο Αιγαίο. Τα προηγούμενα πολεμικά αεροπλάνα γαλλικής κατασκευής με ελληνικά χρώματα ήταν τα Breguet Bre XIV A2, που είχαν ενταχθεί στη Στρατιωτική Αεροπορία το 1917, με έδρα το Σέδες στη Θεσσαλονίκη, και συμμετείχαν ενεργά στις επιχειρήσεις της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

AM39 Exocet, όταν τα Mirage άρχισαν να εξουσιάζουν το Αιγαίο (κι όχι μόνο)

Η κίνηση αυτή δημιούργησε μια παράδοση συνεργασίας ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Γαλλία, ανάμεσα στην Πολεμική Αεροπορία και την Dassault Aviation. Το 1988, σε συνέχεια της αποκαλούμενης «αγοράς του αιώνα», άρχισαν να καταφθάνουν στην Αθήνα τα πρώτα από τα 40 Mirage-2000, μαχητικά αεροπορικής υπεροχής. Τότε μπήκαν στο οπλοστάσιο της Πολεμικής Αεροπορίας και οι πύραυλοι Exocet (AM-39) της MBDA. Αργότερα, το 2001, αποφασίστηκε η αναβάθμιση δέκα αεροσκαφών Mirage-2000 σε Mirage 2000-5, αλλά και η προμήθεια 15 νέων Mirage-2000-5 ICMS Mk-III. Από το 2007 άρχισε η χρήση γαλλικών σύγχρονων βλημάτων τύπου MICA EM/IR, ενώ τέθηκαν και οι βάσεις για την ενσωμάτωση του υποστρατηγικού βλήματος τύπου SCALP στις δυνατότητες (capabilities) των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.

Τα Rafale

Η πρόσφατη απόφαση για προμήθεια 18 μαχητικών Rafale, συνολικής αξίας 2,32 δισ. ευρώ, μάλιστα με τον πλήρη οπλισμό τους, όπως τα βλήματα Exocet, MICA και SCALP, καθώς και οι πύραυλοι αέρος αέρος Meteor, παρότι όπως όλες οι συμφωνίες περιλαμβάνει αρκετό παρασκήνιο, θεωρείται από την Πολεμική Αεροπορία ως μια φυσική συνέχεια σε μια γαλλική αεροπορική παράδοση που έχει πλέον αποκτήσει η Ελλάδα. Τα Rafale αποτελούν για την Ελλάδα ουσιαστικά το πρώτο μαχητικό γενιάς «4.5», με υποστρατηγικές δυνατότητες. Πρακτικά η παραχώρηση των συγκεκριμένων μαχητικών προσθέτει επιχειρησιακής αξίας πλεονέκτημα στην Πολεμική Αεροπορία, κυρίως, όμως, υποδηλώνει την αυτοπεποίθηση με την οποία η Ελλάδα αντιμετωπίζει τον τουρκικό αναθεωρητισμό.

Τα καταφέραμε! Υπογραφές για Rafale, Meteor, επιπλέον SCALP-EG, εκσυγχρονισμό Exocet και FOS, όλα σε 3 μήνες και αεροσκάφη το 2021!

Υπό τις παρούσες συνθήκες το Rafale είναι «game changer» στο Αιγαίο, και οι Τούρκοι το γνωρίζουν αυτό πολύ καλά. Ήδη το πρώτο διθέσιο Rafale της Armée de l’Air et de l’Espace (όπως είναι ο πλήρης τίτλος της Γαλλικής Αεροπορίας, με τις προφανείς διαστημικές φιλοδοξίες), που αναμένεται να πετάξει στην Ελλάδα μέσα στο καλοκαίρι, είναι σχεδόν έτοιμο. Το αεροσκάφος με αριθμό «Β305» θα είναι το πρώτο από 12 ελαφρώς μεταχειρισμένα Rafale που προμηθεύεται η Πολεμική Αεροπορία.

Εκπαιδεύονται στη Γαλλία οι πρώτοι χειριστές και μηχανικοί για τα ελληνικά Rafale!

Στην παρέλαση της 25ης Μαρτίου, μια τετράδα γαλλικών Rafale λειτούργησαν ως υπόμνηση από το μέλλον. Οι χειριστές που δήλωσαν υποψηφιότητα για να εκπαιδευτούν τους προσεχείς μήνες στη βάση του Mont de Marsan σε αυτό το νέο αεροσκάφος ξεπέρασαν τις προσδοκίες της ηγεσίας της Πολεμικής Αεροπορίας. Οι Έλληνες χειριστές και επιτελείς είχαν, ωστόσο, κι άλλες ευκαιρίες να αναλύσουν τις δυνατότητες των Rafale, με τελευταία εκείνη που δόθηκε κατά την επίσκεψη της Γαλλικής Αεροπορίας στο πλαίσιο της διηπειρωτικής άσκησης «Skyros ’21», στα τέλη του Ιανουαρίου, λίγο αφότου η υπουργός Ενόπλων Δυνάμεων της Γαλλίας, Φλοράνς Παρλί, υπέγραψε με τον Έλληνα ομόλογό της, Νίκο Παναγιωτόπουλο, τη σύμβαση των 18 ελληνικών Rafale.

Οικογένεια Dassault

Πέρα από τους βαθύτατους δεσμούς που πλέον έχει σφυρηλατήσει η Dassault με την Πολεμική Αεροπορία, η ιστορία των Γάλλων μεγιστάνων ξεκινά από τη Θεσσαλονίκη. Ο ιδρυτής της Dassault, Μαρσέλ Ντασό, αεροναυπηγός και αυθεντικά επιχειρηματικό πνεύμα, ήταν γιος της Νοεμί Αλλατίνι, μιας από τις επιφανέστερες σεφαραδίτικες οικογένειες της Θεσσαλονίκης. Οι Αλλατίνι εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη το 1802, ορμώμενοι από το Λιβόρνο, με σκοπό να αξιοποιήσουν την κομβική θέση της μεγάλης πόλης – τότε τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

To πρώτο Ελληνικο Rafale είναι (σχεδόν) έτοιμο!

Ο Μωυσής Αλλατίνι, θείος της μητρός του Μαρσέλ Ντασό, ίδρυσε τον 19ο αιώνα αλευροποιία, εργοστάσιο επεξεργασίας καπνού και πλινθοποιία. Ο Μωυσής Αλλατίνι, ένα τυπικό παράδειγμα της αστικής τάξης που άνθησε στην Ευρώπη μετά τη Γαλλική Επανάσταση, δεν είχε μόνο επιχειρηματικές ανησυχίες. Ήταν επίσης ένθερμος υποστηρικτής της ανάγκης να διαδοθεί στην οθωμανική Θεσσαλονίκη το πνεύμα του Διαφωτισμού και χρηματοδότησε τη δημιουργία και τη διαμόρφωση πολλών σχολείων.

Bloch MB.151: Το ικανότερο καταδιωκτικό της Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας στην έναρξη του Β’ ΠΠ

Σύμφωνα με όσα παραθέτει στην ιστοσελίδα του το γαλλικό προξενείο Θεσσαλονίκης, ο Μωυσής Αλλατίνι χρηματοδότησε κυρίως σχολεία της Alliance Israélite Universelle, που είχαν βασικό στόχο τη διεύρυνση της μόρφωσης προς όφελος κοριτσιών αλλά και παιδιών των φτωχότερων στρωμάτων της πόλης. Αυτή η συνδρομή των Αλλατίνι υπήρξε καθοριστικής σημασίας για τη μελλοντική διάδοση της γαλλοφωνίας στη Θεσσαλονίκη. Η συνέχεια της ιστορίας της οικογένειας Ντασό είναι γνωστή. Η εταιρεία που δημιούργησε ο Ντασό εξακολουθεί να βρίσκεται στην ευρωπαϊκή τεχνολογική πρωτοπορία, με τα Rafale να αποτελούν μόνο μία πτυχή ενός βιομηχανικού κολοσσού.

Από το «Ελλάς-Γαλλία συμμαχία» στο 2021

Τα Rafale δεν είναι παρά το επιστέγασμα μιας σχέσης που ξεπερνά τους εξοπλισμούς. Πέρα από τη σχέση που σφυρηλάτησαν η Πολεμική Αεροπορία και η Dassault από το 1975 και έπειτα, εκείνο που πραγματικά διαδραμάτισε τον πλέον κομβικό ρόλο για τη σύνδεση Αθήνας και Παρισιού ήταν το μεταπολιτευτικό λαϊκό αίσθημα. Το σύνθημα «Ελλάς-Γαλλία συμμαχία» έσειε τους δρόμους των Αθηνών το 1975, όταν ο Ζισκάρ ντ’ Εστέν επισκέφθηκε την Αθήνα, προκειμένου να συναντήσει τον φίλο του Κωνσταντίνο Καραμανλή και να γνωρίσει από πρώτο χέρι την αυθεντική εκτίμηση ενός πληγωμένου έθνους που λίγους μήνες νωρίτερα είχε βιώσει τη χαρμολύπη της πτώσης ενός αιμοσταγούς καθεστώτος, αλλά και την τουρκική εισβολή στη βόρεια Κύπρο.

Η κορυφαία προσωπικότητα του Marcel Bloch-Dassault στο χώρο της αεροναυπηγικής

Η σχέση παρέμεινε στενή και στα χρόνια που ακολούθησαν, στα χρόνια του Ανδρέα Παπανδρέου και του Φρανσουά Μιτεράν, δύο ηγετών που είχαν συχνά κοινούς φόβους και ανησυχίες για την πορεία της ΕΟΚ. Στα χρόνια των «παχιών αγελάδων» της δεύτερης φάσης των κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ (1993-2004), η έννοια της στρατηγικής συνεργασίας δεν περιλάμβανε μόνο τα μαχητικά Mirage 2000-5, αλλά εκτεινόταν και σε δημόσια έργα, τα οποία, πέρα από τον εμβληματικό χαρακτήρα τους, συνέβαλαν στον εκσυγχρονισμό της Ελλάδας. Το πλέον χαρακτηριστικό είναι εκείνο της γέφυρας «Χαρίλαος Τρικούπης», που συνδέει τη Στερεά Ελλάδα με την Πελοπόννησο. Η γέφυρα του Ρίου-Αντιρρίου σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε με πυλώνα τη γαλλική εταιρεία Vinci. Την ίδια εποχή, η γαλλική Alstom συνέβαλε καθοριστικά στη δημιουργία του Μετρό της Αθήνας, με παρουσία η οποία, παρά την κρίση, είναι ακόμα εμφανής στην πρωτεύουσα.

O MICA NG (που μπορεί να εξοπλίσει και Mirage 2000) θα έχει 30% μεγαλύτερη εμβέλεια από τον MICA

Τις ρόδινες ημέρες για την Ελλάδα διαδέχθηκε ο ζόφος της οικονομικής κρίσης και η υπαγωγή στα μνημόνια από το 2010 και έπειτα. Η Γαλλία υπήρξε σε όλη τη διάρκεια της δεκαετίας των μνημονίων μια φωνή σταθερά υπέρ της παραμονής της Ελλάδας στη ζώνη του ευρώ. Την επομένη του δημοψηφίσματος του 2015, ο Πρόεδρος της Γαλλίας Φρανσουά Ολάντ υπήρξε από τους πρώτους που εξήγησαν στον τότε πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα ότι ο κίνδυνος για έξοδο της χώρας από το ευρώ είναι πραγματικός.

Σχεδόν μοιραία, την επόμενη καμπή της στρατηγικής σχέσης ανάμεσα στις δύο χώρες, Ελλάδα και Γαλλία, πυροδότησε για ακόμα μία φορά η αναθεωρητική στάση της Τουρκίας. Οι Έλληνες πρωθυπουργοί, τόσο ο Αλέξης Τσίπρας όσο, κυρίως, ο Κυριάκος Μητσοτάκης, είχαν την πλήρη αλληλεγγύη του Γάλλου Προέδρου Εμανουέλ Μακρόν στις –πολλές φορές φοβικές– συνεδριάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου με θέμα την Τουρκία.

Mission Skyros: retour sur l’escale grecque

Η αντίληψη Ελλάδας και Γαλλίας σχετικά με το κοινό ευρωπαϊκό μέλλον, ιδιαίτερα στον τομέα της άμυνας και της εξωτερικής πολιτικής, σπάνια είχε αποκλίσεις, ωστόσο τα τελευταία χρόνια η σύγκλιση είναι ουσιαστική. Για την Ελλάδα, η Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είναι ένας εκρηκτικά αποσταθεροποιητικός παράγοντας. Για τη Γαλλία, η Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είναι ένα ζωντανό επιχείρημα που αιτιολογεί την ανάγκη να γίνουν επιτέλους σοβαρές συζητήσεις για την αποκαλούμενη ευρωπαϊκή «στρατηγική αυτονομία».

Η σύγκλιση των ελληνογαλλικών συμφερόντων στην Ανατολική Μεσόγειο έχει οδηγήσει σε μια σειρά από συζητήσεις. Η ίδια η άσκηση «Skyros», πέρα από «μεγάλη τουρνέ» των μαχητικών Rafale, όπως χαρακτηρίστηκε από τα γαλλικά ΜΜΕ, ήταν και κάτι ακόμα: η προσπάθεια της Γαλλίας να χαρτογραφήσει ένα συμμαχικό δίκτυο που εκτείνεται μέχρι την Ελλάδα και την Αίγυπτο και από εκεί, μέσω των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, φθάνει έως την Ινδία. Οι Γάλλοι έδειξαν την έμπρακτη συμπαράστασή τους στην Ελλάδα κατά την περίοδο της κρίσης του «Ορούτς Ρέις».

«SKYROS»: Η επιστροφή των μαχητικών στην Τανάγρα

Πέρα από τις ξεκάθαρες δηλώσεις του Προέδρου Εμανουέλ Μακρόν και του υπουργού Εξωτερικών Ζαν-Ιβ Λε Ντριάν, η Γαλλία απέστειλε στο Αιγαίο το ελικοπτεροφόρο «Tonnerre», το οποίο παρεξέκλινε της πορείας του προς τον Λίβανο, προκειμένου να συμμετάσχει σε κοινές ασκήσεις με τις ελληνικές  Ένοπλες Δυνάμεις, αλλά και να στείλει ένα σαφές μήνυμα: ότι η στρατηγική εναρμόνιση των δύο χωρών δεν είναι μονόπλευρη. Για πρώτη φορά έπειτα από πολλά χρόνια, η Ελλάδα θα στείλει μια σημαντική δύναμη Ειδικών Δυνάμεων στο Μάλι, στην υπό γαλλική ηγεσία ευρωπαϊκή εκπαιδευτική επιχείρηση κατά της τρομοκρατίας στο Σαχέλ.

«SKYROS 2021»: Οι Γάλλοι ιπτάμενοι και …το ελληνικό νησί με τα αλογάκια

Πριν από λίγες ημέρες, έπειτα από πολλά χρόνια, λειτούργησε ξανά ελληνική πρεσβεία στο Ντακάρ της Σενεγάλης, με ευθύνη για όλη τη γαλλόφωνη Δυτική Αφρική. Παράλληλα, στον τομέα των εξοπλισμών η Γαλλία, μέσω της Naval Group, συμμετέχει στη διαδικασία που έχει κινήσει η Ελλάδα για την προμήθεια τεσσάρων νέων φρεγατών πολλαπλού ρόλου. Η Γαλλία συμμετέχει με ένα πλοίο υψηλών δυνατοτήτων, την FDI (οι γνωστές Belharra), το οποίο προτείνεται να αντικαταστήσει τα παλαιότερα πλοία του Πολεμικού Ναυτικού και, επίσης, είναι εξοικειωμένο με την επιχειρησιακή χρήση υψηλού επιπέδου πυραυλικών συστημάτων (Exocet).

Διακόσια χρόνια μετά την Ελληνική Επανάσταση και μέσα από περιόδους έντασης και αγωνίας, αλλά και ευημερίας, η Ελλάδα και η Γαλλία διαθέτουν πλέον μια σχέση στρατηγικής σημασίας, η οποία είναι πολύ δύσκολο να κλονιστεί, με θεμέλια στην ιστορία αλλά και στα κοινά συμφέροντα. Τα ανοιχτά γεωπολιτικά μέτωπα, οι προκλήσεις για το μέλλον της Ευρώπης φέρνουν Ελλάδα και Γαλλία κοντά. Αθήνα και Παρίσι επιζητούν μια Ευρώπη με στρατηγική αυτοπεποίθηση, αντίληψη της γεωπολιτικής και μια ήπειρο που να μπορεί να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της και να αρθεί στο ύψος των διεθνών περιστάσεων ενώ ένας νέος, διαφορετικός, αλλά αναδυόμενος Ψυχρός Πόλεμος απειλεί την Ευρώπη με περιθωριοποίηση.

Άλλα τελευταία άρθρα Κατηγορίας